به گزارش کردپرس، بسته شدن تنگه هرمز و سقوط شدید صادرات نفت عراق، بغداد را بیش از هر زمان دیگری به توافقی فوری با اربیل برای احیای صادرات نفت از مسیر ترکیه نیازمند کرده است. در شرایطی که صادرات نفت عراق از حدود ۴.۳ میلیون بشکه در روز به نزدیک ۸۰۰ هزار بشکه کاهش یافته و دولت روزانه صدها میلیون دلار درآمد از دست می‌دهد، خط لوله عراق-ترکیه اکنون به مهم‌ترین گزینه بغداد برای جلوگیری از تشدید بحران مالی تبدیل شده است.
بحران کنونی پس از تشدید جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و اختلال در عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز شکل گرفت؛ مسیری که ستون اصلی صادرات نفت عراق محسوب می‌شود. کاهش صادرات، فشار سنگینی بر بودجه دولتی وارد کرده، زیرا حدود ۹۰ درصد درآمد عراق به فروش نفت وابسته است. این مسئله مستقیماً پرداخت حقوق کارمندان، تأمین هزینه نیروهای امنیتی و ثبات سیاسی کشور را تحت تأثیر قرار داده است.
در این میان، ازسرگیری صادرات از مسیر شمالی از طریق بندر جیهان ترکیه به سریع‌ترین راهکار بغداد برای جبران بخشی از نفت از دست‌رفته تبدیل شده است. اقلیم کردستان عراق در ماه مارس با ازسرگیری صادرات نفت از میادین تحت کنترل دولت فدرال موافقت کرد و انتقال نفت از مسیر کرکوک-جیهان ابتدا با حدود ۱۷۰ هزار بشکه در روز آغاز شد. بغداد امیدوار است این رقم به ۲۵۰ هزار بشکه در روز افزایش یابد.
اما این اقدام تنها یک راه‌حل موقت تلقی می‌شود. پیش از توقف صادرات در سال ۲۰۲۳، خط لوله عراق-ترکیه روزانه بین ۴۲۰ تا ۴۵۰ هزار بشکه نفت منتقل می‌کرد و ظرفیت بالقوه آن به حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز می‌رسد. برای بازگشت کامل این ظرفیت، بغداد و اربیل باید به توافقی جامع بر سر نحوه مدیریت صادرات، تقسیم درآمدها و نقش شرکت دولتی سومو در فروش نفت اقلیم دست یابند.
اختلاف اصلی دو طرف همچنان بر سر مسئله حاکمیت و کنترل منابع انرژی است. بغداد طی سال‌های گذشته تلاش کرده کنترل زیرساخت‌های نفتی و خطوط لوله را در اختیار دولت مرکزی نگه دارد، زیرا افزایش استقلال انرژی اقلیم را تهدیدی برای اقتدار فدرال می‌داند. در مقابل، اربیل نیز خواهان تضمین پرداخت سهم بودجه اقلیم، به‌رسمیت شناختن قراردادهای نفتی و ارائه تضمین‌های امنیتی برای شرکت‌های خارجی فعال در کردستان است.
امنیت زیرساخت‌های نفتی شمال عراق نیز به چالش دیگری تبدیل شده است. حملات گروه‌های مسلح عراقی به تأسیسات انرژی در اقلیم کردستان، تولید نفت منطقه را کاهش داده و مانع استفاده کامل از ظرفیت صادراتی شمال شده است. در همین حال، میادین نفتی کرکوک روزانه حدود ۳۶۰ هزار بشکه نفت تولید می‌کنند که بخشی از آن برای مصرف داخلی عراق استفاده می‌شود.
در کنار بغداد و اربیل، ترکیه نیز به بازیگری تعیین‌کننده در این معادله تبدیل شده است. آنکارا اعلام کرده توافق فعلی خط لوله عراق-ترکیه در تابستان ۲۰۲۶ پایان می‌یابد و خواهان توافقی گسترده‌تر در حوزه انرژی، گاز، پتروشیمی و حمل‌ونقل است. همین مسئله باعث شده زمان به ضرر بغداد عمل کند، زیرا هرچه توافق میان دولت مرکزی و اقلیم به تعویق بیفتد، قدرت چانه‌زنی ترکیه افزایش می‌یابد.
عراق همزمان پروژه‌های جایگزینی مانند خط لوله بصره-عقبه را نیز دنبال می‌کند تا وابستگی خود به خلیج فارس را کاهش دهد. با این حال، این پروژه‌ها هنوز در مراحل اولیه قرار دارند و با موانع مالی، امنیتی و سیاسی روبه‌رو هستند. به همین دلیل، در کوتاه‌مدت تنها گزینه عملی عراق برای افزایش صادرات، احیای کامل مسیر شمالی و دستیابی به توافقی پایدار با اقلیم کردستان و ترکیه است.

منبع؛:  نشریه ای جی اس آی